Pierwsze lampy gazowe oświetlające Trakt Królewski

Fot. Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa

27 grudnia 1856

„Dzisiaj po raz pierwszy w porze rannej, próbowano światło gazowe”.

Pomysł wprowadzenia gazowego oświetlenia ulic w Warszawie pojawił się już w 1844 r., jednakże dopiero w 1856 r. powołany przez namiestnika Iwana Paskiewicza Komitet Gazowy doprowadził do podpisania przez magistrat umowy z Niemieckim Kontynentalnym Towarzystwem w Dessau oraz inżynierem J. M. Blochmanem. Umowa dawała Towarzystwu 25-letni monopol na oświetlenie miasta. Na działce przy ul. Ludnej, należącej wcześniej do fabryki dywanów J. Gayzmera i Perksa rozpoczęła się budowa gazowni. Oprócz zabudowań, w których znajdowała się aparatura do produkcji gazu powstały trzy murowane zbiorniki do jego przechowywania.

Pierwsze latarnie zostały ustawione wzdłuż ul. Ludnej, Książęcej, Nowego Światu i Krakowskiego Przedmieścia na odcinku pomiędzy gazownią a pl. Zamkowym. Pierwsza próba wykonana o godz. 4-tej nad ranem „najpomyślniejszym skutkiem uwieńczoną została, wszystkie bowiem [92] latarnie na tej przestrzeni bez wyjątku paliły się, wydając światło w kształcie wachlarza przyjemne i mocne”.

Druga próba została wykonana tego samego dnia wieczorem. Jej opis w prasie przypomina czasy współczesne, w dniu włączania świątecznej iluminacji na Trakcie Królewskim:
„Tysiące osób przechodziło się tłumnie po chodnikach, przypatrując się temu jeszcze jednemu przedsięwzięciu jakie uwieńczyło rok bieżący, z taką korzyścią dla mieszkańców, z taką ozdobą dla miasta. Prześliczne, czyste i srebrzyste światło, rozlewało tak mocny blask na około, że ponad ulicami, któremi przebiegały zapalone promienie gazu, najwyraźniejsza biła łuna, jakby od jakiego pożaru. Dowód to najlepszy jak mocne jest oświetlenie, przed którem dotychczasowe oświetlanie ulic, zupełni ustąpić musi”.

I tak też się stało – na kolejnych ulicach zaczęto instalować lampy gazowe – w kulminacyjnym momencie w 1905 r. było ich w mieście blisko 8 500! Po 1905 r. zaczęły być wypierane przez nowy rodzaj oświetlenia – lampy elektryczne.

Według danych z 2008 r. w Warszawie znajduje się obecnie około 160 lamp gazowych, które można odnaleźć między innymi na ul. Agrykoli przy Łazienkach, czy też na ul. Płatniczej na Starych Bielanach.

Źródła:
Henryk Janczewski, Warszawa – Geneza i rozwój inżynierii miejskiej, Warszawa 1971.
Kurjer Warszawski, 1856, nr 341
Warszawskie latarnie gazowe | Muzeum Gazownictwa w Warszawie

Fotografia:

Pierwsze latarnie gazowe u stóp kolumny Zygmunta - Fot. Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa